Zmierzchówka, zegar czy czujnik ruchu: jak sterować podświetleniem szyldu

Właściciel szyldu czy kasetonu LED prędzej czy później staje przed pytaniem, jak automatycznie włączać i wyłączać podświetlenie, żeby świeciło dokładnie wtedy, gdy jest to potrzebne, a nie przez cały dzień albo na sztywno o tej samej godzinie przez cały rok. Do wyboru są trzy podstawowe metody: zmierzchówka, zegar astronomiczny i czujnik ruchu. Każda działa na innej zasadzie i sprawdza się w innych sytuacjach.

Zmierzchówka: reakcja na realny poziom światła

Zmierzchówka, czyli wyłącznik zmierzchowy z fotokomórką, to urządzenie, które mierzy bieżący poziom natężenia oświetlenia (w luksach) i włącza obwód, gdy światło spadnie poniżej ustawionego progu, a wyłącza je, gdy światła zrobi się z powrotem wystarczająco dużo. Próg czułości fotokomórki (poziom luksów, przy którym urządzenie reaguje) jest zwykle regulowany w dość szerokim zakresie, na przykład od 2 do 2000 luksów w popularnym na rynku modelu przemysłowym, co pozwala dopasować czułość do konkretnej lokalizacji, np. bardziej zacienionej ulicy albo miejsca z dużą ilością sztucznego oświetlenia w otoczeniu (Schneider Electric, karta katalogowa Acti9 IC2000). Dobre modele mają też wbudowane opóźnienie zadziałania (np. rzędu kilkunastu do kilkudziesięciu sekund), które zapobiega niepotrzebnemu przełączaniu przy chwilowym przejściu chmury czy błysku reflektorów przejeżdżającego samochodu (tamże).

Zaletą zmierzchówki jest to, że reaguje na realne warunki, a nie na sztywny harmonogram: pochmurny dzień w środku lata włączy podświetlenie wcześniej niż słoneczne popołudnie zimą, bo urządzenie mierzy faktyczną jasność otoczenia, a nie datę w kalendarzu.

Zegar astronomiczny: harmonogram bez pomiaru światła

Zegar astronomiczny, w odróżnieniu od zmierzchówki, nie mierzy realnego światła, tylko wylicza godziny wschodu i zachodu słońca dla zadanej lokalizacji i daty, a następnie włącza i wyłącza obwód zgodnie z tym wyliczonym harmonogramem, automatycznie przesuwającym się wraz z porami roku. Sprawdza się dobrze tam, gdzie zależy nam na w pełni przewidywalnym, powtarzalnym czasie działania podświetlenia, niezależnie od chwilowej pogody, np. przy koordynacji kilku nośników reklamowych na jednej elewacji, które mają zapalać się dokładnie razem.

Wadą w porównaniu ze zmierzchówką jest brak reakcji na nietypowe warunki pogodowe: przy bardzo ciemnym, burzowym dniu zegar nie włączy podświetlenia wcześniej, bo kieruje się wyłącznie datą i wyliczoną godziną, a nie tym, ile realnie jest światła za oknem.

Czujnik ruchu: uzupełnienie, nie podstawa

Czujnik ruchu (najczęściej na podczerwień, PIR) włącza oświetlenie dopiero, gdy wykryje ruch w swoim polu detekcji, a po pewnym czasie bez ruchu wyłącza je z powrotem. Przy głównym podświetleniu szyldu czy kasetonu to rozwiązanie stosuje się rzadko jako jedyny sposób sterowania, bo szyld ma pełnić funkcję informacyjną i wizerunkową także wtedy, gdy akurat nikt nie przechodzi w pobliżu, a nie tylko punktowo reagować na obecność przechodnia. Czujnik ruchu częściej sprawdza się jako dodatek, na przykład do doświetlenia wejścia, witryny czy elementu dekoracyjnego, które ma zwrócić uwagę akurat wtedy, gdy ktoś się zbliża, a poza tym może pozostawać wyłączone, oszczędzając energię.

Co na temat godzin i intensywności podświetlenia mówią uchwały krajobrazowe

Nie każda gmina reguluje sposób sterowania podświetleniem reklam, ale tam, gdzie obowiązuje uchwała krajobrazowa, bywa ona dość precyzyjna co do samego charakteru światła, rzadziej co do sztywnych godzin. Poniżej zasady, jakie udało się potwierdzić wprost w treści uchwał kilku miast.

Gdańsk. Uchwała krajobrazowa Gdańska (UKG) dopuszcza doświetlenie lub podświetlenie szyldów światłem jednobarwnym o stałej intensywności, przy czym samo źródło światła musi być ukryte, a migotanie i pulsowanie światła są niedopuszczalne. Zewnętrzne halogeny skierowane na reklamę są zakazane, zalecane jest oświetlenie wewnętrzne (np. diody LED) o stałej, białej barwie, a instalacja zasilająca musi zmieścić się w maksymalnie 3 cm grubości tablicy, bez widocznych na wierzchu elementów elektrycznych (gdansk.pl; karta informacyjna „Szyld gdański”).

Kraków. Zgodnie z uchwałą krajobrazową miasta, ustaleniom podlega wyłącznie zewnętrzne źródło światła podświetlające reklamę lub szyld. Reklama lub szyld umieszczony wewnątrz obiektu budowlanego, np. za oknem czy witryną, nie podlega wymogom uchwały, o ile nie emituje migającego światła (dlabiznesu.krakow.pl).

Łódź. Reklama cyfrowa, w tym nośniki podświetlane w sposób zmiennoobrazowy, jest w łódzkim kodeksie reklamowym mocno ograniczona (signs.pl).

Poznań. Uchwała krajobrazowa Poznania wprowadza limit powierzchni: łączna podświetlana powierzchnia ekspozycji reklamy umieszczonej na ścianie ślepej budynku na własnej posesji nie może przekraczać 36 m² (poznan.pl, FAQ uchwały krajobrazowej).

Wrocław. Na terenie Parku Kulturowego „Stare Miasto” zakazane jest stosowanie na zewnątrz budynków urządzeń wyświetlających napisy, obrazy i animacje przy pomocy technologii wizualnych lub audiowizualnych, z wyjątkiem ogródków gastronomicznych i zorganizowanych imprez (bip.um.wroc.pl).

Widać z tego zestawienia, że uchwały krajobrazowe częściej regulują charakter światła (stała barwa, zakaz migotania, ukryte źródło, limit podświetlanej powierzchni) niż sztywne godziny włączania i wyłączania podświetlenia. To dodatkowy argument za zmierzchówką lub zegarem astronomicznym: obie metody dają stałą, przewidywalną pracę podświetlenia bez migotania czy pulsowania, czyli spełniają typowe wymogi tam, gdzie takie wymogi w ogóle obowiązują. Pełne zestawienie zasad dla innych miast i to, jak sprawdzić uchwałę dla własnej lokalizacji, opisaliśmy w artykule uchwała krajobrazowa, jak ją czytać oraz w formalnościach reklamy.

Jak dobrać metodę sterowania do lokalizacji

Dla pojedynczego szyldu czy kasetonu na elewacji lokalu usługowego zmierzchówka zwykle wystarcza i jest najprostsza w obsłudze, bo nie wymaga ręcznej korekty ustawień w ciągu roku. Zegar astronomiczny ma sens tam, gdzie zależy na pełnej synchronizacji kilku nośników naraz albo gdzie z góry wiadomo, że lokalizacja (np. zacienienie przez sąsiedni budynek) mogłaby zaburzać odczyt zwykłej fotokomórki. Czujnik ruchu warto rozważyć jako dodatek do stałego podświetlenia szyldu, a nie jego zamiennik.

Bezpieczeństwo: kto podłącza sterowanie podświetleniem

Zmierzchówka, zegar astronomiczny czy czujnik ruchu podłączane są bezpośrednio do obwodu zasilającego podświetlenie, czyli do instalacji 230 V. Montaż i podłączenie takiego sterownika, podobnie jak każda inna ingerencja w instalację elektryczną na elewacji, powinny być wykonane przez elektryka z odpowiednimi uprawnieniami, a nie samodzielnie przez właściciela lokalu. Więcej o samym przyłączu zasilania do kasetonu pisaliśmy w artykule o przyłączu elektrycznym do kasetonu.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się zmierzchówka od zegara astronomicznego?

Zmierzchówka (fotokomórka) reaguje na realny poziom światła w danym momencie i włącza podświetlenie, gdy naturalne światło spadnie poniżej ustawionego progu, niezależnie od pory roku. Zegar astronomiczny działa według wcześniej wyliczonego harmonogramu wschodów i zachodów słońca dla danej lokalizacji i daty, bez pomiaru realnego oświetlenia.

Czy czujnik ruchu ma sens przy podświetleniu szyldu?

Rzadko jako jedyne rozwiązanie dla całego szyldu, bo ten ma być widoczny stale po zmroku. Czujnik ruchu częściej uzupełnia stałe podświetlenie o dodatkowe, chwilowe doświetlenie przy wejściu lub witrynie, reagujące na przechodniów.

Czy uchwała krajobrazowa może zabronić migającego podświetlenia szyldu?

Tak, w miastach, które mają taką uchwałę, migotanie i pulsowanie światła bywa wprost zakazane, tak jak w Gdańsku, gdzie uchwała krajobrazowa wskazuje, że migotanie i pulsowanie światła są niedopuszczalne.

Czy zmierzchówka wymaga fachowego montażu?

Samo podłączenie zmierzchówki do obwodu zasilającego podświetlenie szyldu, tak jak każda ingerencja w instalację elektryczną 230 V, powinno być wykonane przez elektryka z odpowiednimi uprawnieniami.

Źródła

• Schneider Electric: karta katalogowa Acti9 IC2000 (2-2000 lux)
• gdansk.pl: Uchwała Krajobrazowa Gdańska, litery, semafory, neony
• cloudgdansk.pl: karta informacyjna „Szyld gdański”
• dlabiznesu.krakow.pl: uchwała krajobrazowa Krakowa
• signs.pl: stan prac nad uchwałą krajobrazową Łodzi
• poznan.pl: FAQ uchwały krajobrazowej
• bip.um.wroc.pl: Park Kulturowy Stare Miasto

Nie wiesz, który sposób sterowania podświetleniem pasuje do Twojej lokalizacji? Wyceń swój szyld, a podpowiemy rozwiązanie dopasowane do adresu i lokalnych zasad.